Otoplastyka — korekcja odstających uszu

Otoplastyka to zabieg chirurgiczny mający na celu korektę kształtu, wielkości lub ustawienia małżowin usznych. Najczęstszym wskazaniem jest korekcja odstających uszu, czyli nadmiernego odchylenia małżowiny od powierzchni czaszki. Zabieg może być wykonywany zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, a jego celem jest poprawa estetyki, symetrii oraz – szczególnie u dzieci – zapobieganie negatywnym konsekwencjom psychospołecznym związanym z wyglądem.

Odstające uszy są najczęściej wynikiem:

• niedorozwoju lub braku prawidłowego zagięcia grobelki (łac. anthelix),
• nadmiernej głębokości lub wypukłości muszli małżowiny (łac. concha),
• nadmiernego kąta pomiędzy małżowiną a wyrostkiem sutkowatym (prawidłowo ok. 20–30°, w przypadku odstających uszu > 35–40°),
• kombinacji powyższych nieprawidłowości.

Wada ta ma podłoże genetyczne i nie wpływa na słuch, choć może powodować dyskomfort psychiczny, szczególnie u dzieci w wieku szkolnym.

• odstające uszy powodujące stres, wyśmiewanie przez rówieśników lub obniżoną samoocenę,
• wyraźna asymetria małżowin,
• wada zgłaszana przez rodziców lub samo dziecko,
• ukończony 5.–6. rok życia – chrząstka małżowiny jest już wystarczająco rozwinięta i podatna na modelowanie, a zabieg wykonuje się przed rozpoczęciem nauki szkolnej.

• każdy wiek, jeśli pacjent odczuwa dyskomfort estetyczny,
• korekcja wad wrodzonych nieleczonych w dzieciństwie,
• korekcja asymetrii lub deformacji pourazowych,
• poprawa wyglądu po wcześniejszych nieudanych zabiegach.

Przed zabiegiem pacjent lub rodzice dziecka odbywają konsultację z chirurgiem plastycznym lub laryngologiem plastycznym. Lekarz ocenia:

• budowa i symetria małżowin,
• kąt odstania,
• elastyczność chrząstki,
• stan skóry i ewentualne blizny.

• wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych,
• u dzieci – konsultację pediatryczną lub anestezjologiczną,
• uzgodnienie z lekarzem odstawienia leków wpływających na krzepliwość krwi (u dorosłych),
• unikanie przyjmowania kwasu acetylosalicylowego i niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) przez 2 tygodnie przed zabiegiem, zgodnie z zaleceniami lekarza,
• mycie włosów i okolicy uszu w dniu zabiegu,
• u dzieci – przygotowanie psychiczne i wyjaśnienie przebiegu.

Współczesna otoplastyka opiera się na dwóch głównych podejściach: technikach oszczędzających chrząstkę (z użyciem szwów) oraz technikach modelujących chrząstkę (z nacięciami lub usunięciem fragmentów chrząstki). Wybór metody zależy od rodzaju deformacji, elastyczności chrząstki i preferencji chirurga.

• Szwy Mustardé – założenie szwów materacowych przez chrząstkę w celu wytworzenia lub uwydatnienia grobelki (anthelix).
• Szwy Furnasa – szwy mocujące muszlę małżowiny do okostnej wyrostka sutkowatego, zmniejszające kąt odstania.
• Technika Chongcheta – połączenie szwów modelujących grobelkę z częściowym nacięciem chrząstki od strony przedniej.
• Nacięcia i ścienienie chrząstki (technika Stenströma, Converse’a) – umożliwiają trwałe ukształtowanie grobelki.
• Resekcja fragmentu chrząstki muszli – zmniejszenie jej wypukłości.
• Kombinacja szwów i nacięć – najczęściej stosowana obecnie, zapewnia naturalny wygląd i trwałość.
• Metoda Earfold – wprowadzenie pod skórę cienkiego implantu z nitinolu, który zagina chrząstkę i koryguje odstanie bez klasycznego cięcia. Stosowana u dorosłych i starszych dzieci.
• Otoplastyka bez nacięcia skóry – wykorzystuje szwy zakładane przez małe nakłucia, bez odsłaniania chrząstki.

1. Znieczulenie – u dzieci najczęściej ogólne, u dorosłych miejscowe z sedacją lub ogólne.
2. Przygotowanie pola operacyjnego – odkażenie skóry, obłożenie jałowe.
3. Cięcie skórne – zwykle po tylnej stronie małżowiny, w naturalnej bruździe zausznej, co pozwala ukryć bliznę za uchem.
4. Odsłonięcie chrząstki i ocena jej kształtu.
5. Modelowanie chrząstki – założenie szwów, ewentualne nacięcia lub resekcja fragmentów.
6. Symetryzacja – porównanie obu uszu i korekta ewentualnych różnic.
7. Zamknięcie rany – szwy wchłanialne lub skórne, opatrunek.
8. Założenie opaski uciskowej – stabilizuje małżowiny i zmniejsza obrzęk.

Zabieg trwa 60–120 minut, zależnie od techniki i stopnia deformacji.

• Po zabiegu pacjent pozostaje pod obserwacją zwykle 2–6 godzin, rzadko wymaga hospitalizacji na noc.
• Opatrunek uciskowy nosi się przez 1–2 tygodnie (w dzień i w nocy), a następnie zaleca się zakładanie opaski na noc przez kolejne 2–4 tygodnie.
• Ból jest zwykle niewielki i dobrze kontrolowany lekami przeciwbólowymi.
• Szwy skórne usuwa się po 7–14 dniach; jeśli użyto szwów wchłanialnych, nie wymagają usunięcia.
• Powrót do szkoły lub pracy siedzącej możliwy po 1 tygodniu.
• Unikanie sportów kontaktowych, pływania i sytuacji mogących urazić uszy przez 6–8 tygodni.
• Ostateczny efekt ocenia się po 3–6 miesiącach, gdy ustąpi obrzęk i zagoją się tkanki.

Otoplastyka daje trwałą poprawę u większości pacjentów. U dzieci zabieg wykonany w odpowiednim wieku (5–7 lat) zapobiega problemom psychologicznym związanym z wyglądem. U dorosłych poprawia samoocenę i komfort życia. Nawroty odstania są rzadkie, ale mogą wystąpić w przypadku nieprzestrzegania zaleceń pooperacyjnych lub urazu.

Jak każda operacja, otoplastyka wiąże się z ryzykiem powikłań. Należą do nich:

• krwiak – wymaga szybkiego usunięcia, aby zapobiec martwicy chrząstki,
• zakażenie rany lub chrząstki – rzadkie, może wymagać antybiotykoterapii,
• asymetria – niewielkie różnice są naturalne, większe mogą wymagać korekty,
• blizny przerostowe lub keloidy – częściej u osób z predyspozycją,
• zaburzenia czucia małżowiny – zwykle przemijające,
• nawrót odstania – częściowy lub całkowity,
• nadmierna korekcja – uszy przylegające zbyt blisko głowy,
• uczucie sztywności chrząstki – ustępuje z czasem.

W razie wystąpienia silnego bólu, jednostronnego obrzęku, zasinienia, gorączki lub wycieku z rany należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.